Spring naar inhoud

Lajenen II

januari 5, 2013

Introductie
In het vorige artikel werd uitgelegd dat de Torah op zangerige toon gereciteerd wordt. Je mag gerust spreken van ‘Zingen van de Torah.’ Dit fenomeen wordt lajenen genoemd. In de Torah-rol treft men alleen consonanten aan. Dat betekent dat klinkers en zangtekens niet aangetroffen zullen worden in de Torah. De chumash, een boek met de tekst van de Torah erin (voor het gemak noem ik het maar even een handbijbel) bevat wel klinkers en zangtekens. De sjoelganger kan het lajenen van de sidra in zijn chumash meelezen. De chumash kan ook buiten de synagoge gebuikt worden om uit te lernen. In het Engels wordt lajenen cantillation of chanting genoemd.

Ta’amim (de zangtekens)
In onderstaande afbeeldingen zien we in de linkerhoek altijd de Hebreeuwse letter Beth afgedrukt. Onder of boven de Beth staat het zangteken. Bij de eerste letter staat er ook nog een dubbele punt bij. Die dubbele punt staat voor afsluiting (de punt in Westerse talen). Het valt op dat de zangtekens tussen de stromingen (Ashkenazisch/Sephardisch/Italiaans/Yemenitisch) anders genoemd worden. Zo heet een Etnachta in het Sephardisch en Italiaans een Atnach en in het Yemenitisch Etnacha. Toch zijn die verschillen in de transliteratie groter dan wanneer je de Hebreeuwse letters/symbolen met elkaar vergelijkt. Voor de zekerheid merk ik graag op dat de zangtekens dan welliswaar in naam van elkaar verschillen, de Torah van de Sephardim, Ashkenazim en Yemenieten en alle andere volkeren is natuurlijk dezelfde.

cantillation blz 1

cantillation blz. 2

cantillation blz 3

cantillation blz. 4

Bron: Wikipedia

Sephardische Ta’amim
In het boek Selected Sephardic Chants van Abraham Lopes Cardozo trof ik een tabel met zangtekens aan. Het boek bestaat uit bladmuziek met getranslitereerd Hebreeuws. Er zijn ook bronteksten aanwezig en Engelse vertalingen.

cantillation sephardic

Bron: Selected Sephardic Chants, Abraham Lopes Cardozo, uitgegeven door Tara Publications, USA 1991. ISBN 0-933676-26-3.

Voorbeeld Hebreeuwse tekst met zangtekens
In het onderstaande voorbeeld treffen we de zangtekens aan onder en boven de woorden. De woorden zelf zijn de zangtekens. Het voorbeeld is dus niet uit de Chumash overgenomen. Ik heb het gevonden op Chabad.org

ta'amim op chabad.org

Betekenis van de zangtekens

Zarqa: “Scatterer”, because it is like a scattering of notes.
Maqqaf: “Binder”, hyphen. (No musical rendition)
Shofar Holech: “Horn going”: opening faces forward in the word.
Segolta: “Bunch of grapes” (shape looks like bunch of grapes).
Pazer Gadol: “Lavish” or “scatter”, because it has so many notes.
Talsha, Tilsha: “Detached” because they are never linked to previous or following notes as one musical phrase.
Azla: “Going away”
Gereesh: “Expulsion”, it is a series of notes requiring a long breath.
Pasek: “Division”: line between two words
Rabia: “A quarter”, either because it has four short notes as well as the main one, or because it splits the half verse from the start to atnach into quarters (as it ranks below zaqef, the main division within the half verse).
Shene Gerishin: Double Gereesh, from its appearance.
Darga: “Trill” from its sound, or “step” from its shape.
Tevir: “Broken”, because there is a big jump down in pitch between the first and second notes, or because it represents a break in reading.
Ma’arich: “Lengthener”, it prolongs the motif of the following word
Tarcha: “Dragging” or “effort”, the last break before the pause.
Atnach: “Rest” because it is the pause in the middle of a verse.
Shofar Mehuppach: “reversed horn”, because it faces the other way from Shofar Holech.
Qadma: “To progress, advance.” occurs before zakef & shape is leaning forward.
Tere Qadmin: 2 ‘qadma’ signs
Zaqef Qaton/Gadol: “Upright” (from their shape, or in allusion to a hand signal); Qaton = small (short); Gadol = large (long).
Shalshelet: “A chain.” Either from its appearance or because it is a long chain of notes. There are only four in the whole Torah: Gen. 19:16, 24:12, 39:8; Lev. 8:23.
Tere Ta’ame: 2 signs
Yetiv: “Resting” or “sitting”, because it may be followed by a short pause, or maybe because the shape is of a horn sitting up.
Sof Pasuq: “End of verse”: it is the last note of every verse.
Also:    Numbers 35:5 has two notes found nowhere else in the Torah:
Qarne Farah: “Horns of a cow” (from its shape).
Yerach ben Yomo: “Moon one day old”;  it looks like a crescent moon.

Bron: http://www.pizmonim.org/taamim.php

Zin uit B’reishiet (Genesis)

800px-Example_of_biblical_Hebrew_trope.svg

Zwart: medeklinkers. Rood: klinkers. Blauw: zangtekens.

Bron: Wikipedia

Afrondende notities
Nu weten we wat lajenen is, wanneer en waar het gedaan wordt en welke tekens ervoor gebruikt worden. In Lajenen III zal ik notenvoorbeelden geven zodat de zangtekens ‘tot klinken worden gebracht.’ Met Youtube voorbeelden zal ik illusteren hoe lajenen in het echt klinkt.

Advertenties

From → Uncategorized

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: