Spring naar inhoud

Psalm 118 (Chag Sameach artikel 3)

januari 16, 2019

Introductie

Op de website IMSLP vond ik het boek Chants Religieux et Populaires des Israélites van Samuel Naumbourg. Ik had vooral interesse in Psalm 118 omdat er in het boek twee toonzettingen aanwezig zijn. Er is een toonzetting van Samuel Naumbourg maar ook van Jacques Fromenthal Halévy, een componist wiens naam ik kende van de opera La Juive.

Psalm 118 is onderdeel van een gebed genaamd Halleel. Het Halleel bestaat uit de psalmen 113 tot en met 118. Het Halleel wordt op verscheidene Joodse feestdagen gezongen of uitgesproken. Het ligt voor de hand om psalm 118 in eerste instantie te koppelen aan het Joodse Pesach feest omdat ik al enkele fragmenten van psalmen uit de Halleel getoonzet heb. Deze melodieën zijn gepubliceerd in de ‘Nieuwe Hagada’ van de Joodse gemeente Beit ha Chidush. De Hagada is het boek dat tijdens Pesach als leidraad dient bij het vertellen van het Pesach verhaal. Wellicht kan ik een stuk voor carillon componeren waarin ik enerzijds commentaar geef op de stukken van Naumbourg en Halévy en anderzijds op de melodieën die ik reeds gecomponeerd heb voor de Hagada van Beit ha Chidush?

Halleel of Hallél (Hebreeuws: הלל) is een joods gebed bestaande uit de psalmen 113 tot en met 118. Halleel betekent letterlijk “loof” of “prijs”. Het woord Halleluja is hiervan afgeleid.

Het Halleel is een lof- en jubelzang en wordt uitgesproken op alle Joodse feestdagen met uitzondering van Poerim en op Rosh Chodesh tijdens de joodse eredienst.De oorsprong van het Halleel ligt in het feit dat tijdens het bestaan van de Tempel de Levieten deze psalmen (113-118) zongen bij het brengen van het Pesach offer. Het Halleel maakt onderdeel uit van de Haggadah, het verhaal over de uittocht uit Egypte dat verteld wordt tijdens de Seider. Ook tijdens andere Joodse feestdagen wordt de Halleel gezongen/gezegd behalve op Poerim. Tijdens Poerim vervangt de Megillat Esther (rol van Esther) de lofzang.

Psalm 118

Eerste vijf zinnen uit Psalm 118 (Tanach, uitgave NBG Heerenveen, Stichting Sja’ar 2007):

  1. Loof de Eeuwige, want Hij is goed, eeuwig duurt zijn trouw.
  2. Laat Israël zeggen: ‘Eeuwig duurt Zijn trouw.’
  3. Het Huis van Aharon zeggen: ‘Eeuwig duurt zijn trouw.’
  4. Wie de Eeuwige vreest, zeggen: ‘Eeuwig duurt Zijn trouw.’
  5. In mijn nood heb ik geroepen: ‘Eeuwige!’ En de Eeuwige antwoordde, Hij gaf mij ruimte.

Pesach

Pesach (Hebreeuws: פסח – afgeleid van ‘sloeg over’: Pasach), ook bekend als het lentefeest, vrijheidsfeest of matzefeest is een van de belangrijkste feesten in het Jodendom. Met Pesach wordt het einde van de Joodse slavernij in Egypte herdacht en de uittocht uit Egypte (zoals beschreven in het Bijbelboek Exodus) en daarmee de bevrijding van het joodse volk van de slavernij. Pesach is oorspronkelijk een pelgrimsfeest. Toen de Tempel in Jeruzalem nog bestond, trokken alle Joden naar Jeruzalem om er offers te brengen.

Samuel Naumbourg

Samuel Naumbourg (1817-1880) was een chazan, musicoloog en koormeester. Hij werd geboren in Dennelohe (Beieren-Duitsland), ontving zijn opleiding in München en werkte aanvankelijk als koormeester van de Synagoge van Straatsburg. Vanaf 1845 was Naumbourg chazan van de Rue Notre-Dame de Nazareth Synagoge in Parijs en werd professor liturgische muziek aan het Séminaire Israélite. Met hulp van Fromenthal Halévy produceerde Naumbourg muziek om de Joodse eredienst te vernieuwen. In 1847 bracht hij het boek Zemirot Israel uit waarin originele composities en arrangementen voor de Shabbat dienst en Feestdagen waren opgenomen. De muziek van Naumbourg doet denken aan de Parijse Grand-Opera, een stijl die toen heel geliefd was. In 1847 bracht Naumbourg een verzameling synagogale melodieën uit genaamd Agudat Shirim. De muziek uit dit boek combineert Zuid-Duitse muziektradities met Sefardische elementen. Zowel het arrangement voor carillon van Psalm 118 van Halévy als Psalm 118 van Naumbourg zijn afkomstig uit Agudat Shirim.

Jacques Fromenthal Halévy

Jacques Fromenthal Halévy (1799-1862) was een leerling van Luigi Cherubini aan het Conservatoire National Superieur de Musique in Parijs en behaalde in 1819 de Prix de Rome. Zijn eerste werk dat werd opgevoerd was de opéra-comique L’artisan in 1827. In hetzelfde jaar werd hij benoemd tot leraar aan het conservatorium van Parijs. In 1836 werd hij gekozen tot lid van het Institut de France. Zijn beroemdste opera is La Juive uit 1835.

Psalm 118 van Halevy

Het lied staat in de majeur toonaard. De chazan (voorzanger) en het koor zingen om beurten. Misschien werd het koorgedeelte door de gemeente (in het Hebreeuws kehillah geheten) meegezongen? Ik zou mij kunnen voorstellen dat de chazan de melodie versierde met extra loopjes om te laten horen wat hij in huis heeft. Dat zou in ieder geval bij de 19de(lees Romantische) eeuw passen. De modulaties zijn bescheiden. Er vindt een modulatie naar de Dominant plaats en hier en daar een uitwijking. Het Joodse karakter hoor je uiteraard wanneer het lied in het Hebreeuws gezongen wordt. Op carillon zal het als een Europees volksliedje ervaren worden, denk ik. Joodse componisten passen zich heel vaak aan de tijdgeest en de locatie aan. Op YouTube heb ik een aria uit zijn opera La Juive beluisterd. Dat is qua idioom ook compleet Westers. Misschien werkt het ook niet mee dat het lied in het Frans gezongen wordt?

Psalm 118 van Naumbourg heeft eenzelfde opzet als het gaat om idioom als Psalm 118 van Halevy. Daarna heb ik een lied van Naumbourg beluisterd. Daar werd een lied begeleid door kerkorgel. Het orgel geeft niet meteen Joodse associatie.

Tehillah 118 Polak

Ik heb ervoor gekozen om een straight forward melodie te componeren zoals bij Naumbourg en Halevy. Het lied begint in Mineur en eindigt in Majeur. Er is dus sprake van een modulatie. Harmonie (akkoorden) is in mijn lied een onderwerp. Tehillah betekent Psalm.

Het artikel is ook als PDF te lezen: psalm 118

Naumbourg Psalm 118 PDF: psaume 118 naumbourg – full score

Halevy Psalm 118 PDF: halevy psaume 118 – full score

Polak Tehillah 118 PDF: tehillah 118 – full score

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

From → Uncategorized

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: