Spring naar inhoud

Workshop Hannover

Am Freitag, den 9. August, fuhr ich mit dem Auto nach Hannover, wo ich zum ersten Mal in Deutschland einen Workshop zum Thema Glockenspiele geben wollte. Grundsätzlich ist Hannover auch mit dem Zug sehr gut zu erreichen. Meine Glockenspielstudentin Jessica Simonetti sagte mir, dass es eine direkte Verbindung von Zwolle (Niederlande) nach Hannover gibt. Jessica wird den Glockenspiel-Hauptfachkurs ab September an der Niederländischen Glockenspielschule in Amersfoort beginnen. Um mich zu verabschieden, wollte sie am Workshop in Hannover teilnehmen. Es stellte sich heraus, dass sie eine so gute Zeit hatte, dass sie nächstes Jahr wieder nach Hannover kommen wird.

Der Workshop begann Freitagnachmittag mit einer Vorstellungsrunde. Alle kamen zusammen in die große Halle des Diakovere Henriettenstift, Marienstraße 90. Es waren etwa zwanzig Teilnehmer. Einige davon, einschließlich meiner Studenten, Georg Wagner und Ariane Toffel, kenne ich schon gut.

Die Zusammensetzung der Gruppe war sehr unterschiedlich, wobei mir aufgefallen ist, dass verschiedene Altersgruppen vertreten waren. Leonie Vestner (Kassel), Daniel Schönemeier (Minden) und Iullia Osintseva bestätigen das Carillon spielen auch cool ist für die jüngere Generation.

Die Vorstellungsrunde wurde eröffnet durch den Organisator der Veranstaltung, Frau Anke-Christina Müller.

Ulrich Seidel, der Präsident der Deutschen Glockenspiel-Vereinigung hatte sein Übungsklavier mitgenommen. Das war ein wunderschönes Instrument, gebaut von Reinold van Zijl. Das Instrument bietet kaum Lärm wenn Sie spielen. Es kann an den Lautsprechern angeschlossen werden, so dass der Ton ein breites Spektrum kriegt.

Ulrich hatte zwei Schüller in den Workshop mitgenommen, darunter Tamara Bourvé. Ich hatte sie bereits einige Wochen zuvor in Erfurt getroffen, wo sie mich als Gastgeberin beim Konzert empfing.

Ein besonderer Gast war Frau Ritter. Ihr Ehemann Wilhelm Ritter leitet seit vielen Jahren den Workshop in Hannover und er ist 2018 verstorben. Dieser bedeutende Carillonneur, der viel zur Glockenspielkultur in Deutschland beigetragen hat, wurde am Freitagnachmittag, dem 9. August, mit einem In-Memoriam-Konzert geehrt.

Neben Wilhelm Ritter (1950-2018) war das Konzert auch der Diakonesse Lore Wartenberg (1931-2018) gewidmet. Frau Wartenberg hatte ein warmes Herz für das Glockenspiel, spielte das Glockenspiel selbst und arrangierte mehrere Lieder für das Glockenspiel.

Das Gedenkkonzert begann um 16 Uhr. Das Glockenspiel befindet sich in einem Turm im Garten des Diakonissenhauses. Die vielen Blumen, Bäume und der Teich machen den Hörgarten zu einem idyllischen Ort.

Christian Michel hat Präludium V von Matthias van den Gheyn (1721-1785) am Konzert gespielt:  https://youtu.be/7rNGa1FJwKk

Eine der Teilnehmerinnen, Antonia Krödel, ist verantwortlich für die sozialen Medien des Deutschen Glockenspielverbandes. Sie veröffentlichte eine Ankündigung und mehrere Berichte über den Workshop auf Facebook.

Der erste Unterricht fand nach dem Konzert statt. Der Unterricht befasste sich hauptsächlich mit den Stücken der Konzerte. Einige Teilnehmer, darunter Hildegard Diers, wollten alles über die Sitzposition und Spieltechnik wissen. Mit anderen habe ich daran gearbeitet, die Melodie oder externen Rhythmus herauszubringen (den Rhythmus nicht nur beschreiben aber mittels Dynamik ausdrücken). Wieder andere wollten wissen, wie man ein Klavierstück für Glockenspiel arrangiert.

Der Workshop besteht nicht nur aus Spielen und Lernen Komponenten. Der soziale Aspekt ist mindestens genauso wichtig. Die Carillonneure lernen sich am Wochenende besser kennen. Wir gingen sowohl am Freitag als auch am Samstagabend in die Pizzeria.

Vielleicht wäre es schön, nächstes Jahr ein Abendprogramm mit dem gemeinsamen Anschauen von Videos über das Glockenspiel aufzustellen? Die Idee wurde von den Teilnehmern positiv aufgenommen.

Die Workshops begannen bereits am Samstag, den 10. August um 9.20 Uhr. Fast alle waren um 9 Uhr da, was ein Zeichen der Begeisterung ist. Nach dem Unterricht und dem Mittagessen gab ich einen Workshop über Improvisation. Es gab drei Arten von Improvisationen, an denen ich mit den Teilnehmern gearbeitet habe.

Für einige war das Improvisieren völlig neu. In diesem Fall lasse ich die Melodie auf Noten, durch Spielen der Akkordsymbole als Basstöne im Pedal, begleiten. Eine einzelne Note könnte in den Alt gelegt werden, damit sie plötzlich freier spielen können.

Ein anderer Teilnehmer, Johannes Lang, ist ein professioneller Organist. Er nahm ein Motiv aus Beethovens Mondscheinsonate und spielte es in allen möglichen Transpositionen. Andere Teilnehmer fanden es interessant, eine freie Improvisation einzurichten. Ulrich Seidel zeigte, wie ein Baum nach Glockenspielmusik klingen würde. Leonie Vestner entwarf eine absteigende Skala, die dem Song Go down Mosesein visuelles Zwischenspiel gab.

Georg Wagner hat am Samstagmittag Konzert einige meiner Studien aus dem Bad Godesberg Buch gespielt. Auf YouTube habe ich seine Leistung einer der Studien veröffentlicht: https://youtu.be/BW0HXOcVPlg

Das letzte Konzert fand am Sonntagmorgen statt. Alle Konzerte wurden mit Kaffee und Kuchen gesegnet. Davit Drambyan aus Halle und Iullia Osintseva aus Erfurt improvisierten über eine Melodie aus der Ukraine.

Einige Teilnehmer zeigten, dass Einstimmigkeit auf Glockenspiel auch sehr gut funktionieren kann. Reinhard Kwaschik aus Gross Kreutz spielte das niederländische Lied Geef Vrede Heer, geef Vrede.Ich beendete das Konzert mit einem Lied über den Frieden: Mr. Andrew Carnegie’s Peace March von Jan J.H. van Rosmalen, arrangiert von Luc Rombouts.

Eine Aufnahme finden Sie auf YouTube: https://youtu.be/NBVa7dijfnY

Die Atmosphäre war sehr gut und ich habe das Gefühl, dass alle mit dem Wochenende zufrieden waren. Nächstes Jahr findet der Workshop vom 14. Bis 16. August statt. Sie können aktiv (spielend) oder passiv (als Zuhörer) am Workshop teilnehmen. Aufgrund des Großen Interesse an dem Workshop ist eine rechtzeitige Reservierung eine gute Idee.

 

aankondigingworkshop

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Carillonfestijn Woerden

Op 7 september 2019 vindt een bijzondere dag in Woerden plaats met veel beiaardconcerten, solo, duo, zelfs trio en in samenspel met andere instrumenten. Aanleiding is het vijfentwintigjarig jubileum van Henk Verhoef als stadsbeiaardier van Woerden. Het lijkt mij een prachtige dag te gaan worden en zeker aantrekkelijk om te bezoeken. Van harte welkom om te komen kijken en luisteren!

IMG_0984

Voor deze dag heb ik een stuk voor drie beiaardiers gecomponeerd. Henk Verhoef zal op de toren een ostinato spelen terwijl Dick Klomp en ik op het plein op een reizende beiaard musiceren. De bladmuziek vindt u hier als PDF: Volledige Suite_pagenumber

Mijn bijdrage aan de dag bestaat uit twee concerten. Het eerste concert bestaat uit een paar solo stukjes en liederen gezongen door het koor Rhythm & Friends, begeleid door het carillon. Programma: Concert koor met beiaard 7 september

Het tweede concert begint met quatre-mains muziek gespeeld door Dick Klomp en mij. Daarna speelt Henk Verhoef mee vanaf de toren. Programma: Concert drie beiaardiers

De partituren van de quatre-mains muziek vindt u hier als PDF’s:

Drie Schumann stukjes

CHEVAUCHEE_1915_Galop_pour_piano_dAlcide_Giroux – Full Score

Night in a Sukkah – Full Score

Twee etudes van Duvernoy

Compositie Mr. Andrew Carnegie’s Peace March van Jan H.J. van Rosmalen, gearrangeerd door Luc Rombouts: Van Rosmalen, Mr. Carnegie’s Peace March – 3 octaves

Afbeelding van de klokken van de Petrustoren van Woerden:

FDE77C41-01D3-4234-9F8C-D03762960E9C

Drie popsongs van het concert: Drie popsongs van het concert

Twee liederen carillon met koor: When I’m sixty-four Mathieu – Full Score

Halleluja nederlands Mathieu – Full Score

Tijdens de Carillon Workshop in Hannover hebben Jessica Simonetti, Georg Wagner & Ariane Toffel de Woerdense Suite als studieobject doorgespeeld. De uitvoering is door Ulrich Seidel opgenomen en op YouTube gepubliceerd: https://youtu.be/dXMbwP7RoS8

 

Songfestivalliedje op Carillon

Duncan Laurence, winnaar Eurovisie Songfestival 2019, woont in Amersfoort. Nu maar hopen dat hij aankomende donderdag zijn lied hoort als ik het speel op het carillon in Amersfoort!

Geluidsopname carillon Woerden: https://soundcloud.com/mathieu-daniel-polak/arcade-petrustoren-woerden

 

Eurovisie Songfestival Concert 2019

Eurovisie Songfestival Concert 2019

Arcade eindversie – Full Score

Uitvoering 23 mei 2019 Amersfoort: https://youtu.be/vvS_akhu9oc

Uitvoering 25 mei 2019 Woerden: https://youtu.be/VFT_hs8wQEI

Chag Sameach 2019

Op dinsdag 7 mei gaf beiaardier Boudewijn Zwart van 19.00 tot 20.00 uur op het carillon van de Westertoren in Amsterdam een concert met composities en arrangementen van Mathieu Daniel Polak. Het concert heet Chag Sameach (Heb. Fijne Feestdag) en heet naar het gelijknamige muziekboek van Mathieu Daniel Polak. Het boek is tot stand gekomen middels een stipendium van het Fonds voor de Podium Kunsten en de stichting Music of Many Cultures.

westertoren amsterdam

Tijdens een try-out op dinsdag 2 april 2019 overhandigde Mathieu het boek (als concept) aan Boudewijn. De officiële overhandiging vond plaats op 7 mei 2019. De foto van 2 april:

overhandigenboek

Op 2 april bezocht Mathieu Daniel Polak de Westertoren:

Foto Westerkerk

Boudewijn speelde uit het boek Chag Sameach o.a. Ballo di Mantova, een compositie waarop het volkslied van Israël gebaseerd is:

 

Op zaterdag 14 september zal Mathieu Polak het Chag Sameach concert tijdens de Open Monumentendag spelen op het carillon van de Laurenstoren in Weesp. Op zaterdag 28 september zal beiaardier Henk Verhoef het project afsluiten met een Chag Sameach concert op het carillon van de Petrustoren te Woerden.

De Koninklijke Nederlandse Klokkenspel Vereniging wijdde een nieuwsbrief aan Chag Sameach: Nieuwsbrief NKV

Programma van het concert als PDF: Westertorenconcert programma en toelichting

Stichting Beiaard Centrum Nederland (BCN) heeft op haar website een artikel aan het Chag Sameach programma gewijd:

IMG_0919.PNG

Voor het hele artikel kunt u de PDF openen: Composities en arrangementen voor de joodse feestdagen

Prachtig artikel over het Chag Sameach project en concert op Jonet.nl. Kol hakavod Kemal Rijken voor het interviewen en de persoonlijke tekst. PDF te lezen door te klikken op deze link: Jonet Artikel

Artikel in het Parool over het Chag Sameach Programma: Artikel Parool

Boudewijn Zwart en de componist spelen een van de stukken samen tijdens het Chag Sameach Carillon Concert op 7 mei 2019:

6721fbf6-4382-4c4c-818f-8ccc9db30442

Leshanah Haba’ah (fragment) gespeeld door Boudewijn Zwart op de Westertoren te Amsterdam: https://youtu.be/5NVtkQt9EoQ

Nan Los speelde een Chag Sameach concert in Waalre: De Schakel – Joodse muziek klinkt op Waalres vredesbeiaard

Programma Chag Sameach concert 14 september: Programma Weesp 14 september 2019

Woerden Aankondiging concert

Het Chag Sameach boek (141 pagina’s) is vanaf september te koop via de webshop van Beiaard Centrum Nederland. Chazzan en beiaardier Moshe Lewkowitz schreef een recensie. Hier leest u zijn recensie van Chag Sameach: Recensie Moshe Lewkowitz Ned en Engels

Wilt u het boek bestellen? bezoek dan de webshop van BCN: https://www.beiaardcentrum.com/webshop/product/chag-sameach-1784

Augustus 2019, uitvoering B’tseis Yisroeil op het carillon van het Raadhuis in Barneveld: https://youtu.be/kYcFz1gm9VM

Ter afsluiting van het Chag Sameach project heeft beiaardier Henk Verhoef op het carillon van de Petrustoren in Woerden een Nieuwjaarsconcert gegeven. Hij speelde o.a. Kedusha. Op Soundcloud is het stuk te beluisteren: https://soundcloud.com/mathieu-daniel-polak/kedusha

Het Chag Sameach project leidde tot een sterkere formulering van het eigen idioom. Mijn pianocompositie Etude Modeste vloeit eigenlijk voort uit het Chag Sameach project. Op Facebook werd Etude Modeste met gejuich ontvangen. Op Soundcloud heb ik het stuk gepubliceerd: https://soundcloud.com/mathieu-daniel-polak/etude-modeste

Zomerconcerten 2019

Eurosongfestival Concert Amersfoort, donderdag 23 mei, 20.00 – 21.00 uur: Eurovisie Songfestival Concert 2019

Eurosongfestival Concert Woerden, zaterdag 25 mei, 13.30 – 14.30 uur: Woerden 25 mei

Geldrop, beiaardconcert, zaterdag 13 juli 2019, 15.00 tot 16.00 uur: carillon concert 13 juli 2019

Hasselt, beiaardconcert op vrijdag 19 juli 2019, 18.00 – 19.00 uur: carillon concert 19 juli Hasselt. Programmatoelichting: Hasselt toelichting programma

Weesp, beiaardconcert op vrijdag 26 juli 2019, 19.00 – 20.00 uur: Weesp 26 juli 2019

Erfurt, beiaardconcert op zaterdag 27 juli 2019, 16.00 – 17.00 uur: Erfurt Carillon Concert July 27

Aschaffenburg, drie beiaardconcerten, zaterdag 3 augustus 2019: Aschaffenburg drei Konzerte

Tienen (België), woensdag 7 augustus 2019, 20.00 – 21.00 uur: carillon concert 7 augustus Tienen    Programmatoelichting concert Tienen: Tienen toelichting programma

Hannover (Duitsland), docent workshop Duitse Klokkenspel Vereniging, vrijdag 9 tot en met zondag 11 augustus 2019. Verslag van de workshop: Verslag Hannover Carillon Workshop 2019

Meise (België), zondag 11 augustus 2019, 18.00 – 19.00 uur.

Grimbergen (België), donderdag 15 augustus 2019, 16.30-17.30 uur.

Woerden, Petrustoren, zaterdag 17 augustus 2019, 13.30 – 14.30: Eurovision Classical

Rhenen, Cuneratoren, zaterdag 17 augustus 2019, 16.00 – 17.00 uur: Rhenen 17 augustus

Concert Open Monumentendag Weesp, 14 september 2019, 11.30 – 13.00 uur: Programma Weesp 14 september 2019

Toelichting Concert: toelichting programma zomerconcerten

Biografie Nederlands: BIOGRAFIE

Biografie Deutsch: Polak Biografie

Foto/Bild:

43333380_491641941314841_7298922574497447936_o

Psalm 118 (Chag Sameach artikel 3)

Introductie

Op de website IMSLP vond ik het boek Chants Religieux et Populaires des Israélites van Samuel Naumbourg. Ik had vooral interesse in Psalm 118 omdat er in het boek twee toonzettingen aanwezig zijn. Er is een toonzetting van Samuel Naumbourg maar ook van Jacques Fromenthal Halévy, een componist wiens naam ik kende van de opera La Juive.

Psalm 118 is onderdeel van een gebed genaamd Halleel. Het Halleel bestaat uit de psalmen 113 tot en met 118. Het Halleel wordt op verscheidene Joodse feestdagen gezongen of uitgesproken. Het ligt voor de hand om psalm 118 in eerste instantie te koppelen aan het Joodse Pesach feest omdat ik al enkele fragmenten van psalmen uit de Halleel getoonzet heb. Deze melodieën zijn gepubliceerd in de ‘Nieuwe Hagada’ van de Joodse gemeente Beit ha Chidush. De Hagada is het boek dat tijdens Pesach als leidraad dient bij het vertellen van het Pesach verhaal. Wellicht kan ik een stuk voor carillon componeren waarin ik enerzijds commentaar geef op de stukken van Naumbourg en Halévy en anderzijds op de melodieën die ik reeds gecomponeerd heb voor de Hagada van Beit ha Chidush?

Halleel of Hallél (Hebreeuws: הלל) is een joods gebed bestaande uit de psalmen 113 tot en met 118. Halleel betekent letterlijk “loof” of “prijs”. Het woord Halleluja is hiervan afgeleid.

Het Halleel is een lof- en jubelzang en wordt uitgesproken op alle Joodse feestdagen met uitzondering van Poerim en op Rosh Chodesh tijdens de joodse eredienst.De oorsprong van het Halleel ligt in het feit dat tijdens het bestaan van de Tempel de Levieten deze psalmen (113-118) zongen bij het brengen van het Pesach offer. Het Halleel maakt onderdeel uit van de Haggadah, het verhaal over de uittocht uit Egypte dat verteld wordt tijdens de Seider. Ook tijdens andere Joodse feestdagen wordt de Halleel gezongen/gezegd behalve op Poerim. Tijdens Poerim vervangt de Megillat Esther (rol van Esther) de lofzang.

Psalm 118

Eerste vijf zinnen uit Psalm 118 (Tanach, uitgave NBG Heerenveen, Stichting Sja’ar 2007):

  1. Loof de Eeuwige, want Hij is goed, eeuwig duurt zijn trouw.
  2. Laat Israël zeggen: ‘Eeuwig duurt Zijn trouw.’
  3. Het Huis van Aharon zeggen: ‘Eeuwig duurt zijn trouw.’
  4. Wie de Eeuwige vreest, zeggen: ‘Eeuwig duurt Zijn trouw.’
  5. In mijn nood heb ik geroepen: ‘Eeuwige!’ En de Eeuwige antwoordde, Hij gaf mij ruimte.

Pesach

Pesach (Hebreeuws: פסח – afgeleid van ‘sloeg over’: Pasach), ook bekend als het lentefeest, vrijheidsfeest of matzefeest is een van de belangrijkste feesten in het Jodendom. Met Pesach wordt het einde van de Joodse slavernij in Egypte herdacht en de uittocht uit Egypte (zoals beschreven in het Bijbelboek Exodus) en daarmee de bevrijding van het joodse volk van de slavernij. Pesach is oorspronkelijk een pelgrimsfeest. Toen de Tempel in Jeruzalem nog bestond, trokken alle Joden naar Jeruzalem om er offers te brengen.

Samuel Naumbourg

Samuel Naumbourg (1817-1880) was een chazan, musicoloog en koormeester. Hij werd geboren in Dennelohe (Beieren-Duitsland), ontving zijn opleiding in München en werkte aanvankelijk als koormeester van de Synagoge van Straatsburg. Vanaf 1845 was Naumbourg chazan van de Rue Notre-Dame de Nazareth Synagoge in Parijs en werd professor liturgische muziek aan het Séminaire Israélite. Met hulp van Fromenthal Halévy produceerde Naumbourg muziek om de Joodse eredienst te vernieuwen. In 1847 bracht hij het boek Zemirot Israel uit waarin originele composities en arrangementen voor de Shabbat dienst en Feestdagen waren opgenomen. De muziek van Naumbourg doet denken aan de Parijse Grand-Opera, een stijl die toen heel geliefd was. In 1847 bracht Naumbourg een verzameling synagogale melodieën uit genaamd Agudat Shirim. De muziek uit dit boek combineert Zuid-Duitse muziektradities met Sefardische elementen. Zowel het arrangement voor carillon van Psalm 118 van Halévy als Psalm 118 van Naumbourg zijn afkomstig uit Agudat Shirim.

Jacques Fromenthal Halévy

Jacques Fromenthal Halévy (1799-1862) was een leerling van Luigi Cherubini aan het Conservatoire National Superieur de Musique in Parijs en behaalde in 1819 de Prix de Rome. Zijn eerste werk dat werd opgevoerd was de opéra-comique L’artisan in 1827. In hetzelfde jaar werd hij benoemd tot leraar aan het conservatorium van Parijs. In 1836 werd hij gekozen tot lid van het Institut de France. Zijn beroemdste opera is La Juive uit 1835.

Psalm 118 van Halevy

Het lied staat in de majeur toonaard. De chazan (voorzanger) en het koor zingen om beurten. Misschien werd het koorgedeelte door de gemeente (in het Hebreeuws kehillah geheten) meegezongen? Ik zou mij kunnen voorstellen dat de chazan de melodie versierde met extra loopjes om te laten horen wat hij in huis heeft. Dat zou in ieder geval bij de 19de(lees Romantische) eeuw passen. De modulaties zijn bescheiden. Er vindt een modulatie naar de Dominant plaats en hier en daar een uitwijking. Het Joodse karakter hoor je uiteraard wanneer het lied in het Hebreeuws gezongen wordt. Op carillon zal het als een Europees volksliedje ervaren worden, denk ik. Joodse componisten passen zich heel vaak aan de tijdgeest en de locatie aan. Op YouTube heb ik een aria uit zijn opera La Juive beluisterd. Dat is qua idioom ook compleet Westers. Misschien werkt het ook niet mee dat het lied in het Frans gezongen wordt?

Psalm 118 van Naumbourg heeft eenzelfde opzet als het gaat om idioom als Psalm 118 van Halevy. Daarna heb ik een lied van Naumbourg beluisterd. Daar werd een lied begeleid door kerkorgel. Het orgel geeft niet meteen Joodse associatie.

Tehillah 118 Polak

Ik heb ervoor gekozen om een straight forward melodie te componeren zoals bij Naumbourg en Halevy. Het lied begint in Mineur en eindigt in Majeur. Er is dus sprake van een modulatie. Harmonie (akkoorden) is in mijn lied een onderwerp. Tehillah betekent Psalm.

Het artikel is ook als PDF te lezen: psalm 118

Naumbourg Psalm 118 PDF: psaume 118 naumbourg – full score

Halevy Psalm 118 PDF: halevy psaume 118 – full score

Polak Tehillah 118 PDF: tehillah 118 – full score

 

 

 

 

 

 

 

 

Shalach Manos (Chag Sameach artikel 2)

Introductie

Op de website IMSLP vond ik een boek genaamd 50 Jiddische Kinderlieder. Deze liedjes zijn gecomponeerd door Joel Engel. Lied 11 uit deze bundel, ‘Schlach monus,’ heb ik uitgekozen om nader te bestuderen. Reden om deze uit te kiezen was de subtitel ‘Purim.’ In dit artikel zal ik voorafgaande aan het analyseren van het lied het Poerimfeest beschrijven. Aan het eind van dit artikel zijn twee muziekstukken aan te treffen. Het eerste muziekstuk is een arrangement van de melodie van Joel Engel voor carillon. Het tweede muziekstuk is een eigen compositie voor beiaard waarin ik elementen uit het lied van Joel Engel verwerk.

Poerim

Op dit feest herdenkt men in het jodendom dat op deze dag het lot van het Joodse volk,dat in de vijfde eeuw voor de gewone jaartelling in ballingschap leefde in het Perzische Rijk,een wending nam en het van uitroeiing werd gered. Dit wordt beschreven in het verhaal van Esther dat in het gelijknamige boek uit de Tenach staat beschreven.

Koning Ahasveros had de Jodin Esther tot vrouw genomen en daarmee werd zij ook koningin. Haar neef en pleegvader Mordechai was ter ore gekomen dat de Perzische antisemitische hoveling Haman een complot aan het smeden was om de Joden uit te roeien. Haman had daarvoor naar Perzisch gebruik door middel van een lot bepaald op welke dag hij dit wilde doen. Mordechai deelde dit aan Esther mee en dankzij haar hoge positie wist zij dit aan haar gemaal de Perzische koning over te brengen zodat er op tijd tegenmaatregelen konden worden genomen. Het resultaat was dat Haman met zijn zoons en verdere trawanten zelf ter dood werd gebracht en deze potentiële doemdag voor de Joden veranderde in een feestdag.

Met Poerim op de 14dedag van de Joodse maand Adar, (ongeveer vergelijkbaar met de maand maart) wordt het verhaal van Esther voorgelezen vanaf de boekrol in de synagoge. Telkens als de naam van de boosaardige Haman wordt genoemd, gillen en fluiten de kinderen en zwaaien ze zo hard ze kunnen met lawaaiige ratels. Allemaal zijn ze verkleed; sommigen als de slimme Esther, anderen als oom Mordechai of hoe ze maar willen. De mensen sturen elkaar drank en lekker eten. Ook de armen worden niet vergeten. De dag eindigt met een feestmaaltijd waarbij koekjes met maanzaad worden gegeten: de zogenaamde Hamansoren. Wellicht is Poerim qua feestvieren vergelijkbaar met Carnaval? Net als bij Carnaval wordt er tijdens Poerim stevig gedronken.

Joel Engel

Op internet heb ik het lied Schlach monus van Joel Engel gevonden. De Joodse componist Joel Engel (1868-1927), geboren in Rusland en later verhuisd naar Berlijn en daarna naar Palestina, was medeoprichter van de Jewish Art Music Movement. Hij inspireerde Joodse klassieke musici en componisten om hun etnische wortels te laten horen in hun muziekpraktijk en composities. Het was een tijdvak waarin componisten wereldwijd bezig waren om hun nationale identiteit in hun muziek onder woorden te brengen.Volgens een vriend van Engel, concertpianist en componist Jacob Weinberg (1879-1956) had Engel in eerste instantie geen interesse in Joodse muziek. In 1899 ontmoette Engel de muziekcriticus Vladimir Stasov. Stasov was een toonaangevende voorstander van Russisch nationalisme in kunst en muziek. Volgens Weinberg vroeg Stasov aan Engel: ‘’waaruit blijkt jouw trots op jouw (Joodse) volk?’’  Engel zag hierin een uitnodiging om zich te gaan wijden aan Joodse muziek. Hij verzamelde Joodse volksmuziek , organiseerde lecture-recitals in Moskou en Sint Petersburg en ontwierp een compositiestijl die zich beriep op Joodse volksmuziek.

 The Jewish Art Music Movement

Aan het eind van de 19deeeuw formeerden Joodse componisten in Rusland een groep ter behoud van Joodse volksmuziek en creatie van een eigen Joods geluid in nieuwe serieuze muziek een groep. De nieuwe muziek van deze groep gebruikte enerzijds elementen uit de West-Europese muziek maar verwerkte ook specifieke melodische en ritmische eigenschappen uit de traditionele Joodse volks – en synagogale muziek. De groep richtte in Sint Petersburg de Society for Jewish Folk Music op. De beweging spreidde zich uit naar Moskou, Polen, Oostenrijk, Palestina en Amerika. Ook al heeft de groep slechts tien jaar bestaan (van 1908-1918), was de invloed op de ontwikkeling van Joodse muziek groot. Deze groep componisten stond aan de voet van de opkomst van de Klezmermuziek en de muziek in Israël.

Melodie van Shalach Manos/Schlach Monus PDF: no 11 schlach monus (purim) – full score

Titel van het lied

Mishloach manot (Hebreeuws: משלוח מנות) betekent letterlijk ‘het sturen van porties.’ Het wordt ook geschreven als mishloach manos of shalach manos(Yiddish: שלח־מנות) of Poerim Mandje. Het zijn geschenken die men stuurt naar familie en vrienden tijdens Poerim. Dit gebruik slaat terug op het Bijbelboek Esther waarin beschreven wordt dat er tijdens Poerim voor iedereen genoeg eten en drinken moet zijn om mee te kunnen feesten. Dit geldt ook voor de armen. Kan men in het woord manos of monus het woord moes ontdekken? Moes als in aalmoes? De tekst van het lied is in het Yiddish, de taal van het Oost-Europese Jodendom.

Beschouwing van de melodie van Joel Engel

De toegepaste toonladder lijkt F – Mineur harmonisch: F – G – As – Bes – C – Des – E – F. Deze toonladder is zeker niet ongebruikelijk in volksliedjes en klassieke muziek. Wat mij opvalt is dat de melodie van Engel niet met de grondtoon begint of eindigt. Indien men deze melodie zou harmoniseren dan lijkt het in deze melodie voor de hand te liggen dat men zou beginnen en eindigen met het Dominant akkoord van F Mineur.

Het Tonica akkoord past eigenlijk alleen bij maat 7 en 8. Is de toonaard dan niet C Phrygisch? De derde toontrede wordt weliswaar steeds verhoogd maar Phrygisch lijkt, gezien de latente harmonie, een logischere benadering dan harmonisch mineur. Deze toonaard is minder gebruikelijk dan F Mineur. Ik heb mij dan ook voorgenomen om een compositie te schrijven in de Phrygische toonaard waarbij ik wel wil gaan spelen met de toevallige voortekens.

Wat mij opvalt in het ritme is dat er een stroom van achtste noten (hier en daar gepuncteerd) is die aan het eind van de maat wordt stilgezet. Daar wil ik ook iets mee gaan doen in mijn eigen compositie. Is deze ritmiek kenmerkend voor Joodse volksmuziek of heeft Engel hiervoor gekozen omdat het voor kinderen (het is immers een kinderlied) aansprekend is?

Op YouTube vond ik op het kanaal MyHebrewCollege een video van een presentatie door leden van de Hebrew College genaamd ‘What is Jewish Music?’ Professor Joshua Jacobson zei: ‘’Jewishness in music lies in the ears of the beholder.’’ Hij bedoelt daarmee dat Joodse muziek heel moeilijk meetbaar is. Een muziekstuk kan een Joods geluid hebben maar als je zou moeten duiden waarom dan is het nog niet zo makkelijk. Jacobson citeert de componist Ernest Bloch die zei: ‘’I can’t tell you what Jewish music is, but it is something that both you and I recognize and feel even when we can not analyze it.’’

Bovenstaande notities zijn op het lied van Joel Engel toe te passen. De melodie klinkt (naar mijn idee) onmiskenbaar Joods maar de gebruikte toonladder en ritmiek komt men ook in andere muziek tegen.

Dit artikel sluit af met een arrangement van Schlach Monus van Joel Engel en een eigen compositie.

no 11 schlach monus (purim) – full score

polakshalach manos – full score

Een opname van Schlach minus van Joel Engel is te beluisteren op YouTube: https://youtu.be/X2i5zsLatSQ

Op de website van de Koninklijke Nederlandse Klokkenspel Vereniging werd een artikel over het Chag Sameach project gepubliceerd: fonds podiumkunsten subsidie voor mathieu daniël polak

Het artikel is ook als PDF te lezen: chag sameach artikel 2

 

 

 

 

 

 

Sh’ma Koleinu

Chag Sameach

Project Joodse Muziek op het Carillon – Artikel 1: Sh’ma Koleinu 

Mathieu Daniël Polak – December 2018

Sh’ma Koleinu (Hoor onze stem)

Introductie

In december 2018 is door het Fonds van de Podiumkunsten mijn project Chag Sameach (Hebreeuws: Fijne Feestdag!) gehonoreerd. Chag Sameach zal bestaan uit een portfolio met eigen composities en arrangementen van Joodse muziek voor beiaard.
Ik zal mij hoofdzakelijk richten op muziek voor de Joodse feestdagen. In een beiaardconcert kan door middel van muziek rondom de feestdagen een beeld van het Joodse jaar worden geschapen.

Hoogtepunt van het project zullen uitvoeringen op de carillons van de Westerkerk, de Munttoren, Oude Kerk en de Zuidertoren te Amsterdam zijn. Het is de bedoeling om het project in de eerste helft van 2019 uit te voeren.
Een strategie zou kunnen zijn het kiezen van een gedicht/gebed dat past bij een feestdag. Van dat gedicht/gebed zoek ik een toonzetting. Deze toonzetting (lied) arrangeer ik voor beiaard.

De liederen analyseer ik met de vraag: wat maakt het lied Joods?
Daarna schrijf ik een eigen compositie als commentaar op zowel de intentie van het gedicht/gebed alsmede op het Joodse geluid van het lied.

Zodoende ben ik begonnen met een lied dat ik in mijn boekenkast heb staan genaamd Sh’ma Koleinu. Het is een lied voor de Hoge Feestdagen d.w.z. Rosh ha Shana (Nieuwjaar) & Yom Kipur (Grote Verzoendag).
De toonzetting die ik in mijn collectie heb is van David J. Putterman. In dit artikel zal ik ingaan op Sh’ma Koleinu, de toonzetting van Putterman onder de loep nemen en afsluiten met het arrangement voor beiaard van Sh’ma Koleinu van Putterman alsmede van een eigen nieuwe compositie waarin ik mijn commentaar op Joodse muziek en het Sh’ma Koleinu in het bijzonder formuleer.

S’hema Koleinu van David J. Putterman

David J. Putterman (1903-1979) geboren in New York City studeerde bij toonaangevende voorzangers als Zeidel Rovner en Josef Rosenblatt. Hij was chazan van de Park Avenue Synagoge in New York. Door zijn toedoen kregen mensen als Leonard Bernstein, Ernest Bloch, Darius Milhaud en Kurt Weill compositie-opdrachten. Zij componeerden liturgische werken die in de synagoge ten doop werden gehouden. Dit leidde tot de bundel Synagogue Music by Contempory Composers met daarin 38 werken. Het werd in 1951 uitgegeven. Putterman componeerde zelf ook. Zijn compositie over Sh’ma Koleinu heb ik als arrangement in de PDF onderaan het artikel opgenomen.

Afbeelding: David J. Putterman en Leonard Bernstein

20190103_003708

De tekst van Sh’ma Koleinu

De tekst is de zestiende paragraaf van de Amidah, een centraal gebed in het Jodendom. In de eredienst wordt de Amidah staande gereciteerd en in stilte gelezen.
Het wordt ook op Yom Kipur gelezen.

Sh’ma koleinu, Adonai Eloheinu. Chus v’rachem, aleinu.
Hoor onze stem G’d en heb mededogen met ons.
V’kabel b’rachamim, b’rachamim uv’ratzon et t’filateinu. Ontvang ons gebed met genade en rechtvaardigheid.
Hashiveinu Adonai Elecha, v’nashuva: chadesh yameinu k’kedem. Kom terug naar ons G’d en wij komen terug naar U.

Al tashlicheinu, l’et ziknah kichlot kocheinu, al taazveinu.
Keer U niet van ons af, verlaat ons niet, wees niet ver van ons.

Gates of Repentance

In de linkerbovenhoek van de partituur van Putterman lees ik Gates of Repentance (Poorten van berouw). Tijdens Yom Kipur (Grote Verzoendag) wordt spijt betuigd over de verkeerde daden die mensen in het voorgaande jaar hebben gedaan, de zonden ten aanzien van de Schepper. Op Yom Kipur wordt gevast als een soort zuivering van het lichaam, om vergeving te krijgen. De dag van Yom Kipur wordt voorafgegaan door de Kol Nidrei (Hebreeuws: alle geloften) avond. Op Yom Kipur wordt er uit Jona gelezen. De profeet Jona probeerde onder zijn verplichtingen ten aanzien van God uit te komen, wat hem niet lukte. Aan het eind wordt er op de shofar geblazen wat een soort nieuw begin inluidt. Tijdvak Yom Kipur: september/oktober. De tekst van het Sh’ma Koleinu sluit naadloos aan op het thema.

Aanvang Shema Koleinu

Sh ma Koleinu Aanvang

Notities bij de melodie van David J. Putterman

Ik vind de melodie Joods klinken. Waarom? In de eerste plaats lijkt de melodie opgebouwd te zijn uit een aaneenschakeling van motieven zoals dat in het lajenen ook gebeurt. Hiermee zet het zich af tegen de AAB vorm van de klassieke liederen. In maat drie wordt de omvang (die daarvoor een kwart besloeg) uitgebreid tot een kwint. De timing van de hoge noot vind ik emotioneel. Misschien vind ik dat emotievol omdat de hoge noot in maat drie niet uit een secundegang bereikt wordt? Of omdat de melodie daarna meteen weer daalt waardoor het erop lijkt dat de melodie zich verontschuldigt voor de plotselinge eruptie? Of omdat het optillen plaatsvindt op een zwak maatdeel? Ik zie bij deze noot opeens voor me hoe de stokken van de Torah rol even worden opgetild tijdens de Bracha op de woorden Noten Ha Torah vlak voor het lajenen.

In maat 5,6,7 wordt de hoge noot telkens op een andere teleenheid gezet. Timing lijkt dus een sleutelwoord te zijn. In ieder geval zal ik in mijn carilloncompositie daarmee aan de slag gaan. De melodie voelt reciterend aan en staat in een mineur toonaard. De wisselwerking tussen mineur toonaard, reciterend karakter, motivische melodie-opbouw en timing van de melodische hoogtepunten geeft het lied mogelijkerwijs een Joodse signatuur.

 

Sh’ma Koleinu van Polak

De compositie is geschreven met het carillon van de Duitse plaats Bad Godesberg in gedachte. Aldaar is een carillon met de omvang van twee octaven. Het instrument wordt bespeeld door twee leerlingen van mij genaamd Georg Wagner en Ariane Toffel. Zij hebben mij gevraagd muziek voor dit kleine instrument te componeren.
Deze Sh’ma Koleinu kan naar alle waarschijnlijkheid opgenomen worden in het Bad Godesberg Carillon Book. Het is waarschijnlijk dat het stuk tijdens een concert in Bad Godesberg zal worden uitgevoerd en een opname ervan zal verschijnen op YouTube.
Omdat de compositie geschreven is voor een carillon zonder pedalen, is het werk ook heel geschikt voor carillonleerlingen zonder orgel achtergrond. Ik heb geprobeerd het werk zo te schrijven dat het ook op Middentoon instrumenten goed zal kunnen klinken. Een voorpremière van het stuk zal ik zelf verzorgen op het Hemony carillon van Amersfoort.

Is de compositie Joods van karakter? Ik zou zeggen dat je dat niet meteen in mijn Sh’ma Koleinu kunt horen ofschoon ik mij heb laten inspireren door het gelijknamige lied van David Putterman. Het is interessant om vast te stellen hoezeer ik vastzit aan de klassieke AAB structuur. Maat 1 en 2 is A, maat 3 en 4 is A’, maat 5 is B maar A ten opzichte van maat 6.

De voorslagen heb ik van mijn compositieleraar Jeff Hamburg geleerd. Hij zei altijd dat een melodie niet in de lucht moet hangen. Hier gebruik ik de voorslagen om gewicht onder de melodie te leggen.
Mogelijkerwijs kan de phrygische secunde in maat 2 en 4 een verwijzing zijn naar de Ahavah Rabah Steiger? Er zijn verwijzingen naar Putterman. In maat 1 begint hij met een stijgende kwart en ik begin met een dalende kwart.
De chazan in de Synagoge zingt solo, de kehillah (gemeente) zingt mee. Instrumenten worden weinig gebruikt. Dat principe van melodie zonder instrumentale begeleiding; dat is wezenlijk van belang in Joodse muziek. Daar zie ik een link met mijn carilloncompositie.

Dit artikel sluit af met twee partituren namelijk het arrangement van het Sh’ma Koleinu van David J. Putterman gevolgd door het Sh’ma Koleinu van Mathieu Daniël Polak.

PDF Putterman Sh’ma Koleinu: Putterman versie 28 december – Full Score

PDF Polak Sh’ma Koleinu: Shema Koleinu Versie Bad Godesberg – Full Score

Opname eigen compositie: https://youtu.be/_UIpFGX7JSE

Artikel over Sh’ma Koleinu als PDF: Artikel 1 Shema Koleinu versie 29 december

 

Godesberg Suite

DSC05743

In 2018 Georg Wagner and Ariane Toffel were appointed as carillonneurs of Bad Godesberg.

Bad Godesberg is a municipal district of Bonn, southern North Rhine Westphalia, Germany.  From 1949 to 1999, while Bonn was the capital of West Germany and later Germany, most foreign embassies were in Bad Godesberg. Some buildings are still used as branch offices or consulates.

The carillon in the city park of Bad Godesberg (district of Bonn, Germany) was built in the spring of 1979 by the international renowned Dutch company Royal Eijsbouts from Asten (near Eindhoven/The Netherlands) for the Federal Horticultural Exhibition in Bonn.The carillon was initially placed in the park Rheinaue and was transferred 1981 in the city park Bad Godesberg. It contains 23 bells (total weight around 290kg) with the notes c3, d3, e3, f3 chromatic up to c5. It has only a keyboard for the hands; a keyboard for feet, as regularly found, is not installed. Therefore, the idea arose to commission compositions specifically for this carillon.

Georg Wagner & Ariane Toffel commissioned Mathieu Daniel Polak to compose and arrange music for the carillon of Bad Godesberg. This led to the Godesberg Suite, a composition for carillon duet.

The premiere of the Godesberg Suite is due 2019. Georg and Ariane pre – premiered the Suite in Amersfoort.

The recording of the pre – premiere of the second movement could be found on YouTube: https://youtu.be/yxbMKQOsLd8

The recording of the pre – premiere of the Finale (Fifth Movement) is published on Sound Cloud: https://soundcloud.com/mathieu-daniel-polak/finale-godesberg-suite

The score will be released in spring 2019. If somebody is interested in this well-sounding composition only a short email to the composer is necessary. The composer will also take the score with him to his concerts-places in 2019.

The score of the first movement could be downloaded as a PDF by this link: Godesberg 23 november deel 1

Composing for a two octave carillon without pedals brought new insights. First of all, if the second player does not need to play the pedals, the two musicians are less struggling to reach their notes. Secondly, for carillonneurs without an organ background, the lack of pedals is a great comfort. It is possible to compose music in such a way, one does not miss the lack of pedals. Of course, as it is always the case with duets, the melody needs to stand out even when there are many notes in the lower octave.

The Godesberg Suite is the first book of a series of at least three books. The second book will be with arrangements of Beethoven, Schumann, Neefe and Ferdinand Ries. Those are all composers related with Bonn. In the third book, one will find a series of Etudes for solo carillonneur – only manual.

voorblad Godesberg

 

 

La douce France

Report from the concert journey to France (July 13-27, 2018) by Mathieu Daniël Polak 

In July 2018 I have been on a concert tour to France. Thanks to the hospitality of the organizers of the carillon concerts it was for Ruth and me not only a work trip but a true holiday as well.

The first concert was scheduled on July 15. On July 13 we left the Netherlands and spent the night in Orleans. This city is best known for Joan of Arc, a girl that has played a decisive role in the Hundred Year’s War between France and England.

On July 14 we traveled to the region of Occitania. In the evening we arrived in the village of Sainte Croix. It is a picturesque village in the mountains. There, we were warmly welcomed by Gabriel Birague and his wife Mireille. They grow their own fruit and vegetables. We were richly treated to food and drinks. Mireille speaks Spanish what was very pleasant for Ruth.

Gabriel took us to Villefranche de Rouergue on July 15. At the carillon of the Collégiale Notre-Dame in Villefranche de Rouergue I gave a concert. At this day the finale of the World Soccer Cup took place. After the concert we saw the soccer game at a house of a friend of Gabriel. Because France won the Cup, I went up the tower once more and played the National Anthem of France. Once home in Sainte Croix, Gabriel opened a bottle of champagne to celebrate the concert.

The surroundings of Villefranche the Rouergue is magnificent. In the village of Villeneuve we made a stop to buy baguettes. Every Sunday a market takes place in Villeneuve where people sell products from the region. At July 16, Ruth and I said goodbye and went to the east side (Rhone area) of France.

Because the next concert was due July 20, we had a couple of days of leisure time. We decided to settle down in Roanne, a city nearby Charlieu. In Charlieu the second concert took place. From Roanne we made a trip to Mâcon, city of birth of the French soccer player Griezmann. In Vichy we went shopping. We expected to find a lot of stores with Vichy beauty products, yet we did not find any of those.

At July 20 I gave a carillon concert in Charlieu. It was a tiny carillon with a range of two octaves without pedals. Opposite of what one would expect, it played really heavily. During the concert I needed plasters to cover a wound at the little finger of my right hand.

In Charlieu we met Jean Bernard Lemoine (JB). After the concert he drove with us to the village of Nâves Parmelan where we would be stationed during the upcoming concerts.

Just at the foot of the mountain we stopped and JB went in his own car. He guided us to the village of Naves Parmelan. We stayed in a little hotel named Chez Panisset. In this pension time stood still. The residence was offered to us by the concert organization.

July 21, I gave a carillon concert in Annecy. Because Ruth and I wanted to see the town, we went to Annecy quite early in the morning. The lake of Annecy is beautiful. It is not deep and the water is very clear. JB told us that Annecy is nearby Genève (Switzerland). Comparible to the concert in Villefranche de Rouergue, the audience listened and observed the concert in the tower.

Therefore, it was important to tell something about the music and carillon in between the pieces. The program which I sent needn’t be followed too strictly. I let some children play music with me as well. I hope my presentation brought new sponsors to the carillon of Annecy.

After the concert we went with JB to the top of the mountain. The mountain has a height of 2000 meter. On the top it is much colder than in Naves Parmelan. We were offered a dinner. Next to the restaurant there was a meadow with cows. The cows had bells on their necks. JB called those cows a traveling carillon.

Sunday July 22, we were invited by the family Lemoine to have dinner at their house. They prepared a vegetarian meal for us. (Ruth and I are vegetarians). According to French tradition, we brought the dessert. Ruth and I became fans of the French. They are very charming and elegant people with interest in others. They don’t like so much to speak English. Fortunately, I had French in High School so could manage to communicate.

After lunch we went to Lyon. At the city hall of Lyon (Hôtel de Ville) I gave a carillon concert in the evening from 21.00 to 22.00 o’clock.  The City Hall is a true Palace. There was a square with blue chairs. Many visitors listened the concert. I posted photos on Facebook. From the reactions I felt it was a big honor to play a concert there.

The day after we went to Taninges. I told the audience about the music in English and JB translated it into French. In the tower there is a museum about harmoniums and carillons. I tried a harmonium and it was fun doing so. JB likes Lithuania a lot and went several times to Lithuania to give carillon concerts. There are some posters and photos about Lithuania in the museum.

At July 24 we said goodbye to Jean Bernard Lemoine. From Nâves Parmelan to Perpignan is a half a day drive. In the evening I called carillonneur Laurent Pie and made an appointment to try out the carillon of Perpignan at the morning of July 25. I gave Laurent and assistant Marie a copy of my book Viva el Perú. Viva el Perúis a book with arrangements of Peruvian music. It is my tradition giving hosts books as a present for their hospitality. Head carillonneur Elizabeth Vitu was in Belgium so I gave Laurent one extra copy to hand to Elizabeth.

The concert ended with a piece which I composed especially for the carillon of Perpignan. My piece ‘Et je danse’ is inspired by a poem of Arthur Rimbaud. Thanks to Elizabeth, Et je danse will be published at ACME (American Carillon Music Editions).

After the concert we went to dinner. At the way back to the hotel we saw people dancing in the street. This dance is familiar to what I have seen in Barcelona. Indeed, Perpignan is nearby Barcelona and both are part of Catalonia.

July 26 Ruth and I headed for Germany to start a new adventure. France is a huge country. We drove 800 kilometers yet realized we had to find a place to stay the night even before leaving the border of France. We chose Metz which turned out a beautiful city at the border of France and Luxembourg; a worthy finale of our journey to France.

PDF of the Article: La douce France Article in English

PDF Article (Dutch): La douce France